78 milyonluk nüfusunun dörtte üçünün 30 büyükşehir belediyesinde yaşadığı Türkiye’de, akıllı şehirler konusundaki tartışmalar da giderek önem kazanıyor. Üstelik Türkiye’nin en büyük şehri İstanbul, ülke nüfusunun beşte birine ev sahipliği yapan yaklaşık 15 milyonluk nüfusuyla, dünyanın “mega şehirler” listesindeki kalıcı üyelerden biri olma yolunda ilerliyor. Türkiye’deki hızlı kentleşme süreci, ülkeyi akıllı şehir ekosistemine süratle adım atmaya zorluyor. Bu yılın başlarında yayımlanan bir rapor, akıllı şehirlere dönüşüm konusundaki tartışmalara ışık tutmayı ve hem şehir yöneticilerine hem de politika yapıcılara yol göstermeyi amaçlıyor. Türkiye Bilişim Vakfı’nın sahipliğinde; İTÜ Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi’nin akademik desteğiyle; Mastercard Türkiye ve Intel Türkiye’nin katkılarıyla hayata geçirilen proje; enerji, ulaşım ve su alanlarını kapsayan kapsamlı bir “Türkiye Akıllı Şehirler Mevcut Durum Analizi”nin ortaya konulmasını sağladı.

Amaç ve Yaklaşım

Türkiye Bilişim Vakfı (TBV), akıllı şehirlerle ilgilenen tüm kuruluşlar için bir referans kaynağı olması beklenen “Türkiye Akıllı Şehirler Stratejisi Girişimi”ni başlatmıştır. İki aşamadan oluşan bu girişimin ilk aşaması tamamlanmış ve bu aşamanın çıktısı olan “Türkiye Akıllı Şehirler Değerlendirme Raporu” Mart 2016’da yayımlanmıştır.

Ulaşım, enerji ve su alanlarını kapsayan bu çalışma; Türkiye’deki akıllı şehirlerin mevcut durumunu ortaya koymayı ve ülkedeki akıllı şehir projelerine yönelik ulusal bir strateji ile yol haritası geliştirilmesine ışık tutmayı amaçlamıştır.

Çalışma; TBV’nin iş birliği, İstanbul Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nün katkıları, Novusens Akıllı Şehirler Enstitüsü’nün tasarım ve uygulama çalışmaları ile MasterCard ve Intel Türkiye’nin sponsorluğunda; Türkiye’nin (toplam nüfusun %77’sini temsil eden) 30 büyükşehir belediyesi ve bağlı kuruluşları ile enerji ve dağıtım şirketleri arasında Haziran 2015 – Ocak 2016 tarihleri ​​arasında yürütülmüştür. Çalışmaya toplam 105 kuruluş katılmıştır.

Proje süresince ilgili kuruluşlarla bir dizi yüz yüze görüşme yapılmış; ayrıca akıllı şehir uygulamalarına dair bilgi toplamak amacıyla bir anket tasarlanıp uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar derinlemesine analiz edilmiş; mevcut yaklaşımlar, karşılaşılan zorluklar ve akıllı şehir projelerinin başarısı için kritik görülen faktörler raporlanmıştır.

Temel Bulgular
Akıllı şehirler teknolojinin de katkısıyla pek çok fayda sağlasa da, bu çözümlerde odağın teknolojinin kendisinden ziyade vatandaşlar olması önem taşımaktadır. Teknolojinin, vatandaşların yaşam kalitesini artıracak bir araç olarak kullanılması, akıllı şehir uygulamalarının başarısı açısından kritik öneme sahiptir.

Çalışmanın temel bulguları şunlardır:

1. Akıllı şehir uygulamalarındaki en önemli zorluğun finansal kapasite olduğu belirtilmiş; katılımcıların %60’ı belediye kaynaklarının kullanıldığını ifade etmiştir.

2. Kuruluşlar arası iş birliği eksikliği, akıllı şehir uygulamalarının önündeki bir diğer önemli engel olarak öne çıkmıştır. Aynı zamanda bu tür uygulamalar için en önemli başarı faktörleri arasında da yer almıştır. Özellikle sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve diğer belediyeler arasındaki iş birliğinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğu görülmüştür.

3. Akıllı şehir uygulamalarındaki yenilikçi yaklaşımların, bu tür uygulamalar için en önemli kritik başarı faktörü olduğu belirtilmiştir. Kurumların, değişim ve inovasyon yönetimine önem verirken, akıllı şehirlerdeki teknolojik gelişmeleri yakından takip etmeleri ve bunları şehrin ihtiyaçlarına hızla uyarlayabilmek adına özümsemeleri gerekmektedir.

4. Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) alanındaki deneyim, akıllı şehir uygulamaları için bir diğer kritik başarı faktörüydü. Akıllı şehirlerdeki beceri ve bilgi eksikliği de göz önüne alındığında, nitelikli insan kaynağının önemi açıkça ortaya çıkmaktadır.

5. Vatandaşların akıllı şehir uygulama süreçlerine dahil edilmesi, bu tür projelerin hayata geçirilmesinde büyük önem taşımaktadır. Öte yandan, vatandaşların yaşamının iyileştirilmesi ve yaşam standartlarının yükseltilmesi, akıllı şehir uygulama hedefleri arasında ilk sırada yer almıştır.

6. Mevcut akıllı şehir uygulamalarında, özellikle diğer teknolojilerle kıyaslandığında, bulut teknolojileri ve büyük veri analitiğinden beklenilen düzeyde yararlanılmadığı gözlemlenmiştir. Buna karşılık, mobil uygulamalar yaygın olarak kullanılmaktadır.

7. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) altyapısının, akıllı şehir uygulamaları için hem en kritik başarı faktörlerinden biri hem de en önemli engellerden biri olduğu belirtilmiştir.

8. Katılımcıların dörtte biri ödeme amacıyla akıllı kartlar ve akıllı cihazlar kullanmakta olup, bu uygulamaların büyük bir kısmı ulaşım alanında yoğunlaşmaktadır.

9. Katılımcıların neredeyse %90’ı, gizlilik ve güvenlik kaygılarının dikkate alınması koşuluyla, akıllı şehir uygulamalarıyla üretilen yerel verilerin BİT destekli yenilikçi çözümler geliştirilmesi amacıyla kamu kullanımına açılmasını yararlı bulduklarını ifade etmiştir.

10. Ulaşım alanındaki en yaygın akıllı uygulamalar; trafik izleme sistemleri, elektronik ödeme sistemleri ve akıllı otobüs duraklarıdır.

11. Enerji alanında ise akıllı sokak aydınlatması, elektrik dağıtımı, akıllı şebekeler ve akıllı elektrik sayaçları yaygın olarak görülen akıllı uygulamalardır.

12. Su alanında elektronik ödeme sistemleri önde gelen akıllı uygulama olarak belirtilmiş; bunu akıllı su sayaçları ve akıllı talep yönetimi izlemiştir.

13. Her 3 büyükşehir belediyesinden 2’si ulaşım alanında akıllı uygulamalar planlamakta olup, bunu enerji ve su alanları takip etmektedir.

Girişimin ilk aşamasının devamı niteliğindeki ikinci aşamada, Türkiye’nin Akıllı Şehir Yol Haritası ve Stratejisi’nin ortaya konulması ve ardından nihai bir raporun hazırlanması planlanmaktadır.

• NOVUSENS Nedir? 2009 yılında Ankara, Türkiye’de kurulan NOVUSENS İnovasyon ve Girişimcilik Enstitüsü; inovasyon politikaları ve stratejileri geliştiren, insanların yaşam kalitesini artırmak amacıyla ileri teknolojilerden yararlanan, ekonomik büyümeye katkı sağlayacak yeni fırsatlara odaklanan, daha iyi bir yaşam için geleceği şekillendirecek yenilikçi modeller üreten; ayrıca yurt içinde ve yurt dışında araştırmalar yürüten ve profesyonel danışmanlık ile eğitim hizmetleri sunan bağımsız bir düşünce kuruluşu (think-tank) organizasyonudur. NOVUSENS bünyesinde 2013 yılında Büyük Veri Enstitüsü, 2014 yılında ise Akıllı Şehirler Enstitüsü kurulmuştur. Enstitü, “Vatandaş Memnuniyeti ve Mutluluğu”nu sağlamak hedefiyle; Kamu-Özel Sektör İş Birliği (KÖİ) modeline dayalı özgün ve katma değerli çözümler aracılığıyla akıllı şehir dönüşümüne ve ileri teknoloji altyapısıyla desteklenen yeni akıllı şehirlerin inşasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Türkiye Akıllı Şehirler Değerlendirme Raporu, NOVUSENS Akıllı Şehirler Enstitüsü’nden Berrin Benli ve Melih Gezer tarafından hazırlanmıştır.