78 milyonluk nüfusunun dörtte üçünün 30 büyükşehir belediyesinde yaşadığı Türkiye’de, akıllı şehirler üzerine yapılan tartışmalar giderek daha fazla ilgi görmektedir. Dahası, Türkiye’nin en büyük şehri olan ve ülke nüfusunun beşte birine ev sahipliği yapan İstanbul, 15 milyona yaklaşan nüfusuyla dünyanın mega şehirler listesinin kalıcı üyelerinden biri olma yolunda ilerlemektedir. Türkiye’deki bu hızlı kentleşme, ülkeyi akıllı şehir ekosistemine hızlı ve etkin bir giriş yapmaya zorlamaktadır.

Bu yılın başlarında yayımlanan bir rapor, akıllı şehirlere dönüşüm konusundaki bu tartışmalara ışık tutmayı ve hem şehir yöneticilerine hem de politika yapıcılara rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Proje; Türkiye Bilişim Vakfı (TBV) sahipliğinde, İTÜ Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi’nin akademik desteğiyle, Mastercard Türkiye ve Intel Türkiye’nin katkılarıyla NOVUSENS Akıllı Şehir Enstitüsü tarafından tasarlanmış ve hayata geçirilmiştir. Proje sonucunda; Enerji, Ulaşım ve Su alanlarını kapsayan, Türkiye’nin Akıllı Şehirler konusundaki derinlemesine bir Mevcut Durum Analizi ortaya koyulmuştur.

Amaç ve Yaklaşım

Türkiye Bilişim Vakfı (TBV), akıllı şehirlerle ilgilenen tüm kuruluşlara referans olması beklenen “Türkiye Akıllı Şehirler Stratejisi Girişimi”ni başlatmıştır. İki aşamadan oluşan bu girişimin ilk aşaması tamamlanmıştır. İlk aşamanın çıktısı olan “Türkiye Akıllı Şehirler Değerlendirme Raporu” Mart 2016’da yayımlanmıştır.

Ulaşım, enerji ve su alanlarını kapsayan bu çalışma; Türkiye’deki akıllı şehirlerin mevcut durumunu resmetmeyi, ülke genelindeki akıllı şehir projelerine yönelik bir strateji ve yol haritasının geliştirilmesine ışık tutmayı amaçlamıştır.

Çalışma; Haziran 2015 ile Ocak 2016 tarihleri arasında, TBV ve İstanbul Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü iş birliğiyle, NOVUSENS Akıllı Şehirler Enstitüsü’nün tasarımı ve uygulamasıyla, MasterCard ve Intel Türkiye’nin sponsorluğunda yürütülmüştür. Çalışmaya, (toplam nüfusun %77’sini temsil eden) Türkiye’nin 30 Büyükşehir Belediyesi ve bağlı kuruluşları ile enerji ve dağıtım şirketleri dahil olmak üzere toplam 105 kuruluş katılmıştır.

Proje süresince, ilgili kuruluşlarla bir dizi yüz yüze görüşme yapılmış ve akıllı şehir uygulamaları hakkında bilgi toplamak amacıyla bir anket tasarlanıp uygulanmıştır. Ardından sonuçlar derinlemesine analiz edilerek; mevcut yaklaşımlar, zorluklar ve akıllı şehir projelerinin başarısı için kritik görülen faktörler raporlanmıştır.

Ana Bulgular

Akıllı şehirler teknoloji yardımıyla pek çok fayda sağlasa da bu çözümlerin odağında teknolojinin kendisinden ziyade vatandaşların olması önem taşımaktadır. Teknolojinin, vatandaşların yaşam kalitesini artıracak bir araç olarak kullanılması, akıllı şehir uygulamalarının başarısı için kritik bir öneme sahiptir.

Çalışmanın temel bulguları aşağıdakileri içermektedir:

1. Finansal Kapasite: Akıllı şehir uygulamalarındaki en önemli zorluk finansal kapasite olarak bildirilmiştir; katılımcıların %60’ı belediye kaynaklarının kullanıldığını belirtmiştir.
2. Kurumlar Arası İş Birliği Eksikliği: Kurumlar arasındaki iş birliği eksikliği, akıllı şehir uygulamalarının önündeki bir diğer önemli engel olarak öne çıkmıştır. Bu durum aynı zamanda bu tür uygulamalar için en önemli başarı faktörleri arasında yer almaktadır. Özellikle STK’lar, üniversiteler ve diğer belediyeler arasındaki iş birliğinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
3. Yenilikçi Yaklaşımlar: Akıllı şehir uygulamalarında yenilikçi yaklaşımların, bu tür uygulamalar için en kritik başarı faktörü olduğu bildirilmiştir. Kurumların, değişim ve inovasyon yönetimine önem verirken, akıllı şehirlerdeki teknolojik gelişmeleri yakından takip etmesi, bunları şehrin ihtiyaçlarına hızla uyarlamak için içselleştirmesi gerekmektedir.
4. BİT Deneyimi ve Yetkin İnsan Kaynağı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) alanındaki deneyim, akıllı şehir uygulamaları için bir diğer kritik başarı faktörüdür. Akıllı şehirler konusundaki beceri ve bilgi eksikliğiyle birleştiğinde, nitelikli insan kaynağının önemi açıkça ortaya çıkmaktadır.
5. Vatandaş Katılımı ve Yaşam Standartları: Akıllı şehir uygulama süreçlerine vatandaşların dahil edilmesi, bu projelerin hayata geçirilmesinde çok önemli görülmektedir. Bu doğrultuda, vatandaşların yaşamının iyileştirilmesi ve yaşam standartlarının artırılması, akıllı şehir uygulamalarının hedefleri arasında en çok tercih edilen seçenek olmuştur.
6. Bulut ve Büyük Veri Teknolojileri: Mevcut akıllı şehir uygulamalarında, özellikle diğer teknolojilere kıyasla, bulut teknolojileri ve büyük veri analitiğinden beklendiği kadar yararlanılmadığı gözlemlenmiştir. Öte yandan mobil uygulamalar yaygın olarak kullanılmaktadır.
7. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS): Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) altyapısı, akıllı şehir uygulamaları için hem en kritik başarı faktörlerinden biri hem de en önemli engellerden biri olarak bildirilmiştir.
8. Akıllı Kartlar ve Cihazlar: Katılımcıların dörtte biri ödeme amacıyla akıllı kartları ve akıllı cihazları kullanmaktadır ve bu uygulamaların büyük çoğunluğu ulaşım alanındadır.
9. Açık Veriye Yaklaşım: Katılımcıların yaklaşık %90’ı, gizlilik ve güvenlik endişelerinin dikkate alınması kaydıyla, BİT destekli yenilikçi çözümler geliştirmek amacıyla akıllı şehir uygulamaları tarafından üretilen yerel verilerin kamunun kullanımına açılmasını (açık veri) faydalı bulduğunu belirtmiştir.
10. Ulaşım Alanındaki Uygulamalar: Ulaşım alanında en yaygın görülen akıllı uygulamalar; trafik izleme sistemleri, elektronik ödeme sistemleri ve akıllı otobüs duraklarıdır.
11. Enerji Alanındaki Uygulamalar: Enerji alanında en sık rastlanan akıllı uygulamalar; akıllı sokak aydınlatması, elektrik dağıtımı, akıllı şebekeler ve akıllı elektrik sayaçlarıdır.
12. Su Alanındaki Uygulamalar: Elektronik ödeme sistemleri, su alanındaki en önemli akıllı uygulama olarak bildirilmiş, bunu akıllı su sayaçları ve akıllı talep yönetimi takip etmiştir.
13. Gelecek Planları: Her 3 büyükşehir belediyesinden 2’si ulaşım alanında akıllı uygulamalar planlamakta, bunu enerji ve su alanları takip etmektedir.

Girişimin ilk aşamasının devamı olarak, ikinci aşamada Türkiye’nin Akıllı Şehir Yol Haritası ve Stratejisi’nin netleştirilmesi ve ardından bir sonuç raporu hazırlanması planlanmaktadır.

NOVUSENS Nedir?

2009 yılında Ankara-Türkiye’de kurulan NOVUSENS İnovasyon ve Girişimcilik Enstitüsü; inovasyon politikaları ve stratejileri geliştiren, insanların yaşam kalitesini artırmak için yüksek teknolojileri kullanan, ekonomik büyümeye katkı sağlamak için yeni fırsatlara odaklanan, daha iyi yaşamlar için geleceği şekillendirecek yeni inovatif modeller geliştiren, araştırma çalışmaları yapan, Türkiye’de ve yurt dışında profesyonel danışmanlık ve eğitim hizmetleri sunan bağımsız bir “Düşünce Kuruluşu”dur (Think Tank).

NOVUSENS bünyesinde, 2013 yılında Büyük Veri Enstitüsü, ardından 2014 yılında Akıllı Şehir Enstitüsü kurulmuştur. Enstitü, “Vatandaş Memnuniyeti ve Mutluluğu”na ulaşmak amacıyla, Kamu Özel Ortaklığı (KÖO) modelinin özgün ve katma değerli çözümleriyle, yüksek teknolojik altyapıyla desteklenen Akıllı Şehirlerin dönüşümüne ve yenilerinin inşa edilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Türkiye Akıllı Şehirler Değerlendirme Raporu, NOVUSENS Akıllı Şehir Enstitüsü’nden Berrin Benli ve Melih Gezer tarafından hazırlanmıştır.